Diody Świecące LED do Uprawy Roślin – #2

Standard

SOLERIQ-P-9Natężenie diod świecących do uprawy roślin

Wprowadzenie

W diodach świecących, różnice w natężeniu oświetlenia zależą od emitowanej długości fali świetlnej – o czym można się dowiedzieć studiując inżynierię materiałową. Pojedyncze diody są wytwarzane z różnych materiałów i w związku z tym promieniują tylko w ściśle określonym zakresie oraz z często różniącym się natężeniem światła. Pomimo międzynarodowej standaryzacji, definicje w dziedzinie oświetlenia takie jak moc i natężęnia światła, różnią się pomiędzy sobą w zależności od tego, kto je przedstawia.

Rośliny natomiast wymagają ścisłych pomiarów światła, którego potrzebne natężenie (niskie, średnie, lub wysokie) zależne jest przede wszystkim od rodzaju rośliny, jej fazy wzrostu w danym momencie, oraz jej czasokresu światła (rośliny potrzebujące długiego dnia, krótkiego dnia, lub neutralne). Wymiary pomieszczenia gdzie rośliny wzrastają oraz odległość diod od roślin jest również znacząca.

Możliwości dopasowania natężenia światła w diodach świecących zależy przede wszystkim od specyficznych pomiarów wybranego emitera, mocy promieniowania, kąta rozsyłu, oraz dyfuzji. Jakość emitera może być zmierzona i podana liczbą określającą indeks jasności, inaczej też zwany grupą BIN,  („brightness index number”, czyli, „BIN”).

O pomiarze natężenia diod świecących przy uprawie roślin

Rośliny głównie absorbują niebieskie i czerwone długości fal w zakresie od 400 nm do 700 nm. Ludzkie oko nie widzi większości światła absorbowanego przez rośliny w procesie fotosyntezy ponieważ czułość ludzkich oczu skoncentrowana jest w zielonych długościach fal (około 525 nm) w zakresie widzialnym.

Lumen jest jednostką natężenia światła spostrzeganego przez ludzkie oko, ale nie światła które prowadzi fotosyntezę. Ponieważ producenci skupiają się na oświetleniu dla ludzi, ich specyfikacja lamp podawana jest w lumenach, które nie mogą służyć do prawidłowego pomiaru natężenia światła dla roślin.

Wat jest jednostką mocy wskazującą wydzielaną moc lub jej pobór. Ponieważ nowoczesne i bardzo energooszczędne źródła takie jak świecące diody, zużywają o wiele mniej energii osiągając jednocześnie taką samą jasność, pobierana moc nie ma już tak dużego znaczenia. Obecnie ważniejsze są wartości strumienia świetlnego podanego w lumenach, ale jak już wiemy, lumeny nie są prawidłowym pomiarem źródeł światła dla uprawy roślin.

Na podstawie współczesnej fizyki, światło może być rozumiane jako promieniowanie fal elektromagnetycznych rozchodzących się w przestrzeni i jednocześnie jako pojedyncze cząstki energii, zwanymi fotonami.

Każdy foton ma swój poziom energii dla poszczególnej długości fali. Częstotliwość 454 THz jest czerwoną barwą o długości fali 660 nm z energią 3 x 10-19 J na fotona lub 181 kJ na mola. Częstotliwość 667 THz jest niebieską barwą o długości fali 450 nm i ma energię 4.4 x 10-19 J na fotona lub 266 kJ na mola. Wynika z tego, że poziom energii fotonów ze żródła niebieskich długości fal jest znacznie większy niż czerwonych długości, lecz to nadal nie jest najlepszy wskaźnik mocy oświetlenia dla uprawy roślin.

Jak ustalić natężenie diod świecących do uprawy roślin

Fotosynteza jest konwersją fotochemiczną, gdzie każda molekuła jest aktywowana przez absorbowany foton. Fotosyntetyczne zapotrzebowanie jest bardziej współzależne z liczbą fotonów niż z energią. Najbardziej przydatnym pomiarem natężenia światła dla uprawy roślin nie jest ani moc, ani lumen, lecz strumień fotonów promieniowania czynnego fotosyntetycznie (PCF lub „photosynthetically active radiation”, czyli, „PAR”), ilościowo wyrażany w jednostkach moli lub irradiacji.

Strumień fotonów fotosyntezy (SFF lub „photosynthetic photon flux”, czyli, „PPF”) jest pomiarem kwantowego strumienia fotonów istotnych dla fotosyntezy, czyli promieniowania czynnego fotosyntetycznie, emitowanego przez diodę świecącą. Opisuję gęstość strumienia fotonów docierającego do powierzchni rośliny w mikromolach (µmol) na metr kwadratowy na sekundę. W ogólnym pojęciu, 1 mol światła równa się 6.022 x 1023 fotonów.

Dzienne całko światła (DCŚ lub „daily light integral”, czyli, „DLI”) jest pomiarem ilości światła otrzymanego w ciągu jednego dnia w danym obszarze. Każdy rodzaj rośliny ma inny zakres DCŚ dla optymalnego wzrostu pochodzący ze swojego śwrodowiska naturalnego. Zapotrzebowanie rośliny można dopasować do prawidłowej diody świecącej z odpowiednim natężeniem światła. Wiele handlowo uprawianych roślin ma publikowane i znane ograniczenia w dostawie światła dziennego. Ich przekroczenie może zatrzymać wzrost rośliny, która zacznie wydawać energię tylko po to aby się chronić, czyli przetrwać. Dzienne całko światła ma wpływ na wzrost, rozwój, wydajność i jakość rośliny. W związku z tym, istotne jest, aby dopasować DCŚ rośliny z SFF diody świecącej.

W dobowym czasokresie światła danej rośliny, promieniowanie czynne fotosyntetycznie oraz dzienne całko światła nie powinno przekraczać zapotrzebowania na światło tej rośliny.  Maksymalne DCŚ osiągnalne na zewnątrz w pełnym słońcu wynosi około 60 moli na dzień. Ten poziom nie powinien być przekraczany w pomieszczeniach. Wartości DCŚ w cieplarniach są zazwyczaj znacznie niższe, ale minimum jest 10 moli na dzień. Optymalne promieniowanie powinno brać pod uwagę dotychczasowe czynniki oświetleń do uprawy roślin, ale i też mieć natężenie mierzone między 10 – 60 moli fotonów w zakresie promieniowania czynnego fotosyntetycznie podczas dziennego czasokresu oświetlania.

Przykład #1: porównanie promieniowania diody świecącej do zapotrzebowania rośliny

Dzienne całko światła wybranych pomidorów ma wartość 16 moli. Czy natężenie branej pod uwagę diody pasuje do oświetlania tej rośliny? Można to rozwiązać za pomocą następującego równania, znając pomiar strumienia fotonów fotosyntezy (SFF) danej diody. Rozwiązujemy ile moli na dzień emituje dioda świecąca z natężeniem 1000 µmol fotonów w zakresie promieniowania czynnego fotosyntetycznie i z czasokresem dwunastogodzinnego zapotrzebowania na światło: 1000 x 60 (sekund w minucie) x 60 (minut w godzinie) x 12 godzin = 43,200,000 µmol dziennie. Dzieląc przez 1 milion uzyskuje się 43.2 moli dziennie. Więc przykładowe 43.2 moli natężenia danej diody świecącej jest zbyt mocne. Wybrana dioda świecąca dostarcza niepotrzebny nadmiar fotonów (43.2 moli) w porównaniu do zapotrzebowania pomidorów (16 moli).

Przykład #2: stosunki diod świecących w µmol m2/s 

Metoda określania stosunków diod świecących w oprawie oświelteniowej dla danej rośliny:

Dioda świecąca czerwona 638 nm, 170 µmol m2/s, 55%*

Dioda świecąca niebieska 470 nm, 90 µmol m2/s, 35%*

Dioda świecąca zielona 535 nm, 20 µmol m2/s, 10%*

*Z całego promieniowania (stosunek miliwatowy, mW).

Całość światła padającego na rośline ze wszystkich diod nie ma przekraczać 300 µmol m2/s. Powyższy przykład ma teoretycznie obliczone 280 µmol m2/s, więc pasuje.

Przykład #3: Miernik Strumienia Kwantowego

Pomiar Strumienia Fotonów Fotosyntezy – czyli mole na metr kwadratowy na sekundę można zbadać używając Miernika Strumienia Kwantowego (“Quantum Flux Meter”) dla diod świecących.

Apogee Quantum Flux MetersPrzykład firmy która się zajmuje takimi miernikami moli światła:
http://www.apogeeinstruments.co.uk/quantum/
(Koszt miernika jest przeciętnie 1000zł): 

Katalog PDF:
http://www.apogeeinstruments.co.uk/content/apogee-catalog-2015-web-version.pdf

Podstawowe aplikacje do techniki światła na telefon komórkowy:
http://www.apogeeinstruments.co.uk/apogee-mobile-apps/

Pod koniec 2012 roku, czyli dwa i pół lat temu, Apogee opublikował dokument w którym opisane jest że nie ma jeszcze komercyjnych mierników moli świetlnych na diody świecące do uprawy roślin:
http://www.apogeeinstruments.co.uk/content/Quantum-Sensors-LEDs-Downing-College-September-2012.pdf


Uwaga: Autor tego artykułu bada opracowania diod świecących do uprawy roślin dla firmy Neo-LED która nie jest powiązana z tym blogiem ani z Connectivist Collective. Wrocławska firma Neo-LED od lat osiąga sukcesy w różnych oświetleniach typu LED, w tym również w wysokiej jakości systemach dla roślin. Na ich witrynie znajduje się instruktaż do budowy własego panela LED do uprawy roślin. Autor tutaj w blogu publikuje rezultaty pierwszych badań aby jeszcze szerzej rozpowszechniać informacje której brakuje w języku polskim. Temat światła i roślin jest bliski świadomego ekologicznego rozwoju, czyli działań Connectivist Collective.

MMK - Dzienne Calko Swiatla - first

 

 

Diody Świecące LED do Uprawy Roślin – #1

Standard

header-greenhouses-JAMI-960x335px

Warunki Oświetlania Roślin Diodami Świecącymi
(„Light Emitting Diode(s)”, czyli “LED”)

W celu uzyskania skutecznej uprawy roślin ważne jest ustalenie odpowiednich warunków oświetleniowych. Rośliny uprawiane wewnątrz pomieszczeń, do swojego rozwoju wykorzystują sztuczne oświetlenie, tak jak rośliny w świecie naturalnym wykorzystują światło słoneczne. W projektowaniu oświetlenia dla hodowli roślin pod dachem, należy dodatkowo uwzględnić rolę wielu różnych czynników. Trzeba wziąć pod uwagę: ekologię, środowisko hodowli oraz etap rozwoju rośliny.

Oświetlanie diodami świecącymi (LED) pozwala na optymalizację takich czynników jak: czasokres oświetlania (fotoperiodyzm), natężenie światła, temperature barwową, odległość i kąt rozsyłu światła, oraz długość fal świetlnych (według fotosyntetycznie czynnego promieniowania źródła). Rozkład widmowy światła słonecznego zależy od położenia rośliny (szerokości geograficznej) i stosunku osi ziemi do słońca (sezonu). Dodatkowo można brać pod uwagę ruchy źródła światła i rośliny (fototropizm).

W świecie biznesu, jedno optymalne ustawienie może być przyjęte, ale nie jest to rozwiązanie ostateczne, które zadowala zapotrzebowanie żywych jednostek. Istnieje wiele typowych instalacji zoptymalizowanych jedynie w ten sposób, na korzyść ograniczonych budżetów lub początkujących. Dopóki nie będą powszechnie udostępnione precyzyjne alternatywne rozwiązania, powinno się brać pod uwagę minimum czasokresy stosowania odpowiednich natężeń przy danych długościach fal świetlnych.

W skrócie o świetle, falach, barwach, i roślinach

Temperatura barwowa, („color temperature”): jest to miara wrażenia barwy źródła świetlnego w stopniach Kelwina. Żarzące się ognisko może mieć porównywalnie niską temperature barwową (1000 K), ale nadal będzie parzyć. Natomiast światło dzienne przy zachmurzeniu może osiągać temperature barwową 8000+ K. Wzrost roślin następuje przy temperaturach barwowych światła słonecznego podawanego codziennie dla danej lokalizacji: od 1800 – 2300 K przy wschodzie i zachodzie słońca oraz do 5500 K i powyżej przy świetle dziennym.

Barwa długości fali, („color wavelength”): barwa światła i odpowiadająca jej długość fali elektromagnetycznej jest otrzymywana poprzez rozszczepienie źródła światła. Światło emitowane przez diody świecące ma określone zakresy długości fali, a zatem określoną barwę. Światło pochłaniane przez rośliny ma również określone zakresy długości fal. Zakresy te mieszczą się przeważnie w widmie promieniowania widzialnego, które powoduje że mózg ludzki odbiera je jako kolory.

Temperatura barwowa jest ludzkim wrażeniem jasności światła, a barwa długości fali jest naukową miarą promieniowania elektromagnetycznego, kolorem pewnej energii. Barwy o różnych długościach fal mogą mieć różne temperatury barwowe. Promieniowanie o danych długościach fal może być stosowane przy niskich lub wysokich temperaturach barwowych zależnie od wymagań roślin.

Długości fal promieniowania emitowanych przez źródło światła można zmierzyć i graficznie przedstawić poprzez rozkład widmowy energii (RWE, ang. „spectral power distribution”, czyli „SPD”). Jest to moc promieniowania emitowanego przez źródło na każdej długości fali tworząca również wizualny profil właściwości koloru źródła światła.

Długości fal pochłanianych przez rośliny można zmierzyć i graficznie przedstawić poprzez rozkład energii promieniowania czynnie fotosyntetycznego (PCF, ang. „photosynthetically active radiation”, czyli „PAR”). Jest to promieniowanie słoneczne które może być wykorzystane przez rośliny na potrzeby fotosyntezy. Krótsze długości fal (UV) są na ogół za bardzo “energetyczne”, a dłuższe długości fal (IR) nie posiadają wystarczająco dużo energii aby umożliwić fotosynteze.

Zakres promieniowania słonecznego w związku z diodami świecącymi

Związek między roślinami i światłem słonecznym jest niezbędny: rośliny wykorzystują bowiem promieniowanie, poprzez fotosyntezę, do własnego rozwoju. Proces wzrostu nazywa się fotomorfogenezą. Rośliny syntetyzują szersze widmo światła słonecznego niż to co ludzie widzą poprzez zmysł wzroku i absorbują przede wszystkim niebieskie i czerwone barwy fal emitowanych. W szerszym zakresie oraz w mniejszych proporcjach, fale dopełniające się barwowo zwane są ultrafioletowymi i podczerwonymi. Rośliny pochłaniają małą ilość zielonych barw i najczęściej są zielone ponieważ najbardziej rozpraszają zielone długości fal. Światło słoneczne widoczne dla oka ludzkiego oraz światło absorbowane przez rośliny, można mierzyć długościami fal na skali nanometrowej (nm).

Na przykład, dioda świecąca o długości fali 660 nm zwana jest „ciemnoczerwoną” (ang. „deep red”) i jest proporcjonalnie dominującą częstotliwością światła stosowaną w oświetleniach do uprawy roślin. Czerwone oraz niebieskie długości fal są idealne dla fotosyntezy ponieważ przy tych barwach absorpcja chlorofilu osiąga w roślinach maksymalne wartości. Promieniowanie czynne fotosyntetycznie podaje długości fal w widmie światła słonecznego, które rośliny wykorzystują. Graficznie ta informacja pozwala na wizualizację absorbcji światła w roślinach.

Pojedyncze diody świecące mogą być produkowane tak aby emitować jedną niezbędną długość fali z widma światła słonecznego w oparciu o poszczególne obserwacje roślin w przyrodzie . Wytwórcy oświetleń diodami świecącymi stosują przy konstrukcji opraw i modułów takie kombinacje diod, które zapewniają zapotrzebowania poszczególnych roślin.

Kolory diod świecących w związku z uprawą roślin

Poniżej opisane są przyczyny dla jakich rośliny syntetyzują różne długości fal w procesie fotosyntezy. Nie tylko barwy są pożyteczne, lecz również inne czynniki takie jak na przykład godziny natężonego światła wywołujące przejście od fazy wegetatywnej wzrostu do fazy kwitnienia.

Niebieski: 400nm – 500nm; w szczególności: 420, 440-450, 470; PAR: 420-500.
Promuje wysokie rośliny liściaste podczas fazy wegetatywnej wzrostu . Pochłaniany przez barwnik fotosyntezy „Chlorofil B”. Mniejsza proporcja oświetlania tą barwą jest potrzebna ponieważ: aktywuje fototropizm i fotosynteze, więc jest to najefektywniej pochłaniany zakres światła słonecznego; w naturze istnieje tylko jako 14% zakresu promieniowania słonecznego w porównaniu do 26% czerwonego; i ma większą energię fotoniczną (266 kJ / mol) niż czerwona (181 kJ / mol). Popularny wśród ogrodników jest kolor „królewski niebieski” czyli “royal blue” o długości fali 450 nm.

Czerwony: 600nm – 700nm; w szczególności: 620-640, 660, 675; PAR: 645-685.
Wspiera pąki i rozkwit. Przyśpiesza kiełkowanie. Pochłaniany przez barwnik fotosyntezy „Chlorofil A”. Popularny wśród ogrodników jest „ciemnoczerwony” czyli “deep red” o długości fali 660 nm.

Zielony: PAR: 525nm – 540nm.
Rośliny pochłaniają względnie małą ilość zielonego koloru. Ta długość fali tworzy (w niewielkiej proporcji do innych) białe światło poprzez mieszanke z kolorami czerwonym i niebieskim i jest korzystna dla warunków pracy przy wewnętrznych uprawach roślinnych. Używanie tylko czerwonych i niebieskich kolorów (ich długości fal) może uniemożliwić wizualne określanie stanu zdrowia roślin poprzez nieznajomość ich faktycznego wyglądu.

Ultrafioletowy (UV): UVb 280 nm – 320 nm; 370 UV dopełnia niebieski 450; PAR: 380-420;
Promuje pigmentację, pogrubia liście, zapobiega działalności szkodliwych owadów. Jest stosowany jako komplement „królewskiego niebieskiego”, czyli „royal blue” o długości fali 450 nm. Część promieniowania ultrafioletowego z zakresu światła słonecznego, dociera do roślin i jest w zasięgu zbadanego promieniowania czynnie fotosyntetycznego.

Podczerwony (IR): 730 IR dopełnia czerwony 660; PAR 685-700;
Jest stosowany głównie w okresie kwitnienia przede wszystkim jako dopełnienie „ciemnoczerwonego”, czyli „deep red” o długości fali 660 nm. Jest to proces znany jako „Efekt Emersona”, czyli „Emerson Enhancement Effect”. Część promieniowania podczerwonego z zakresu światła słonecznego, dociera do roślin i jest w zasięgu zbadanego promieniowania czynnego fotosyntetycznie.

Stosunki kolorów diod świecących i ich związek z uprawą roślin

Istotne jest zidentyfikowanie proporcji długości fal które rośliny wymagają do idealnego rozwoju i wzrostu. Poniżej podany jest optymalny stosunek diod świecących w oprawie lub module oświetleniowym dla uprawy roślin:

ultrafioletowy
UV 370 nm
5%
(z 450nm)

królewski niebieski
„Royal Blue” 440 nm – 450 nm
10 – 15%

niebieski
470nm
10%

zielony
525 nm – 540 nm
5 – 10%

czerwony
620 nm – 640 nm
15 – 20%

ciemnoczerwony
“Deep Red” 660 nm
40 – 50%

podczerwony
IR 730 nm
5%
(z 660nm)

Właściwości diod świecących białym światłem i ich porównanie do rozwoju roślin przy świetle słonecznym

Oświetlanie roślin diodami świecącymi na biało lub tzw. „dziennym światłem” nie jest polecane; możliwe jednak, że w bliskiej przyszłości już od roku 2015 zaistnieje nowe rozwiązanie.

W elektroluminescencyjnych źródłach, światło jest generowane za pomocą diod w których prąd elektryczny jest przepuszczany przez ustawione półprzewodniki. W ten sposób osiągane są pożądane długości fal. Zmiana prądu reguluje dokładną długość fali światła. Indywidualne diody świecące są przeznaczone dla niektórych długości fal o małym zakresie.

Niebieskie diody świecące, (“blue LED”), są najnowszym wynalazkiem spośród trzech podstawowych kolorów diod świecących. Za ich wynalazek została nadana nagroda Nobla w roku 2014. Głównym znaczeniem niebieskiej diody świecącej jest to, że jej mieszanie ze światłem czerwonym i zielonym tworzy białe światło.

Diody świecące czerwono-zielono-niebiesko, (“red-green-blue”, czyli “RGB LED”), zawierają dynamiczne emitery (emitujące fale o danych długościach) ale ich najważniesza funkcja to tworzenie zjawiska koloru dla ogólnej ludzkiej percepcji poprzez zmysł wzroku. Diody RGB świecące na biało, są mieszanką tych kolorów ale nie o długościach fal potrzebne jako promieniowanie czynne fotosyntetycznie. Nie służą do precyzyjnego programowania barw o długościach fal dla roślin.

Białe diody świecące, (“white LED”), emitują światło, które wydaje się białe, ale jego rozkład widmowy na podstawie długości fal składowych pokazuje, że nie należą one do fal podtrzymujących zdrowe życie roślin. Światło białe może dawać podobny efekt wizualny jak światło naturalne, ale może nie mieć takiego samego zakresu długości fali światła fotosyntetycznie czynnego. Oświetlenie może mieć rozkład widmowy o mieszanych długościach fal, które razem emitowane pojawiają się jako białe dla ludzkiego oka, ale to mogą nie być fale których rośliny potrzebują. Białe diody świecące mogą również być wytwarzne jako niebieskie z żółtą powłoką która sprawia że ​​emitują na „biało”. Jest wiele spekulacji wokół równoważenia widma, które białe diody świecące zapewniają.

Istnieje zapotrzebowanie na nowe diody świecące o rozkładzie widmowym światła naturalnego (słonecznego) w najbardziej potrzebnych barwach dla roślin. Są to długości fal: 660 nm (czerwona), 450 nm (niebieska), 525 nm (zielona), oraz niektóre fale ultrafioletowe i podczerwone. Możliwość emisji wszystkich tych długości fal w jednej diodzie usprawniła by cały przemysł oświetleń dla nie tylko przemysłowej uprawy roślin. Potrzebne jest do tego nowa inżynieria materiałowa do produkcji świecących diod; wzrastający postęp w tej dziedzinie prawdopodobnie umożliwi to w najbliższej przyszłości. Według danych opublikowanych w grudniu 2014 r. takie diody już istnieją i tylko czekają na analizę ostatecznych  badań przed wprowadzeniem na rynek.

Okresy światła i ciemności przy oświetlaniu roślin

Rośliny są młode wiosną. Kiedy dni są coraz dłuższe mają okres wzrostowy. Przy dłuższych dniach świetlnych są w etapie wegetatywnym. Dalsza zmiana okresu oświetlenia powoduje kwitnienie. Potem dni stają się coraz krótsze i jesienią następują zbiory owoców lub żniwa. Pojawianie się róznych okresów światła jest niezbędne dla rozwoju roślin. Czas trwania codziennego naświetlenia jest zwanym fotoperiodyzmem. Ten czasokres działa przez odpowiedni stosunek dziennego natężenia światła i pojawiania się ciemności. Fluktuacje te powinny naśladować pojawianie się światła słonecznego w środowisku naturalnym z którego pochodzi roślina.

Rośliny różnią się potrzebnym czasem trwania okresów naświetlania. W fotoperiodyźmie istnieje podzielenie na „rośliny długiego dnia”, „rośliny krótkiego dnia”, i „rośliny neutralne”. Rośliny długiego dnia kwitną, gdy dzienny okres oświetlenia jest dłuższy od pewnej krytycznej długości. Rośliny krótkiego dnia kwitną, gdy dzienny okres oświetlenia jest krótszy od pewnej krytycznej długości. Rośliny neutralne są nie wrażliwe na długość oświetlenia. Okres stałej ciemności jest istotny ponieważ w ten sposób rośliny otrzymują sygnały rozwojowe ze środowiska. Krótkie niepotrzebne chwile światła w okresie ciemności mogą wywołać nieprawidłowy rozwój, i nawet za wczesny rozkwit.

Podstawowa ekologia oświetlania diodami świecącymi (LED „growlights”) do uprawy roślin: PDF: Tabela 1


Uwaga: Autor tego artykułu bada opracowania diod świecących do uprawy roślin dla firmy Neo-LED która nie jest powiązana z tym blogiem ani z Connectivist Collective. Wrocławska firma Neo-LED od lat osiąga sukcesy w różnych oświetleniach typu LED, w tym również w wysokiej jakości systemach dla roślin. Na ich witrynie znajduje się instruktaż do budowy własego panela LED do uprawy roślin. Autor tutaj w blogu publikuje rezultaty pierwszych badań aby jeszcze szerzej rozpowszechniać informacje której brakuje w języku polskim. Temat światła i roślin jest bliski świadomego ekologicznego rozwoju, czyli działań Connectivist Collective.